Wageningen: ‘Winnen of verzanden’

10 April 2014, door: Elly Reimerink

Ontgronden, de winning van delfstoffen uit de oppervlakte, veroorzaakt een onomkeerbare verandering van het landschap die gevolgen kan hebben voor omwonenden en andere belanghebbenden. Op verzoek van de stichting ‘Goeie Gronde’ deed de Wetenschapswinkel van Wageningen UR (University & Research centre) onderzoek naar gerealiseerde ontgrondingen in Deest, Lienden en Slijk Ewijk en de gevolgen daarvan. In het rapport ‘Winnen of Verzanden’ concluderen de onderzoekers dat betere afspraken over het proces van ontgronden – van het aanmelden tot het verlenen van de vergunning – de besluitvorming kunnen verbeteren. Een helder overzicht van de gevolgen van ontgrondingen kan daarbij een hulpmiddel zijn.

In de huidige wetgeving is maatschappelijke meerwaarde, zoals waterberging, ruimte voor de rivier, recreatie, natuur en wonen aan het water, een belangrijke voorwaarde voor het realiseren van ontgrondingen. Maar afgezien van deze meerwaarde brengt elke ontzanding ook overlast met zich mee. Het planvormingsproces voor een ontgronding is daarom tijdrovend en er zijn veel belanghebbenden bij betrokken. De wijze waarop positieve en negatieve gevolgen tegen elkaar worden afgewogen verschilt per situatie.

Kader voor ontgrondingen
Onderzoekers van de Wetenschapswinkel hebben op basis van literatuur onderzoek een evaluatiekader opgesteld, waarmee de gevolgen van ontgrondingen op een overzichtelijke manier met elkaar kunnen worden vergeleken. Dit kader kan worden toegepast op zowel binnendijkse (landzijde) als buitendijkse (rivierzijde) ontgrondingslocaties. Het schaalniveau waarop gevolgen zich voordoen verschilt van lokaal tot regionaal of nationaal niveau. Binnendijkse ontgrondingslocaties zorgen meestal voor iets meer overlast dan buitendijkse ontgrondingslocaties. Het evaluatiekader kan de provincie en gemeente meer inzicht verschaffen in de gevolgen van ontgrondingen.

Vier praktijkgevallen
De onderzoekers hebben het evaluatiekader toegepast op een viertal gerealiseerde binnendijkse ontgrondingen bij Deest, Lienden en Slijk Ewijk. Deze ontgrondingen zijn weliswaar nog onder het oude beleid tot stand gekomen, maar geven toch een goed beeld van de gevolgen. Negatieve gevolgen hebben meestal direct te maken met winning en transport, terwijl positieve gevolgen vooral betrekking hebben op het eindresultaat zoals natuurontwikkeling en recreatie. De Wetenschapswinkel heeft niet gekeken naar het planvormingsproces van nieuwe ontgrondingslocaties, omdat daarvan de opgetreden gevolgen nog niet bekend zijn.

Praktische tips
Het rapport ‘Winnen of Verzanden’ geeft overheden een reeks praktische tips voor transparantie en zorgvuldigheid bij ontgrondingen:

– Maak tijdig goede afspraken over verloop van het ontgrondingsproces met belanghebbenden;
– Maak de financiële gevolgen inzichtelijk;
– Toets de gevolgen middels een evaluatiekader.
Deze werkwijze kan maatschappelijke onrust bij burgers voorkomen en meerwaarde creëren.

Presentatie in Druten
Op maandag 7 april is het rapport aangeboden aan mevrouw J. Meijers, gedeputeerde van de provincie Gelderland en aan wethouder S. van Elk van de gemeente Druten, door de stichting ‘Goeie Gronde’ in het gemeentehuis van Druten. Deze stichting bestaat uit omwonenden die zich zorgen maken over ontzandingslocaties in Deest. Op deze bijeenkomst zijn de resultaten van dit Wetenschapswinkelonderzoek gepresenteerd.

Het Wetenschapswinkelrapport nr. 307 met de titel ‘Winnen of Verzanden, een studie naar de gevolgen van ontgrondingen’ is te downloaden. 

Noot voor redactie
Voor meer informatie kunt u contact opnemen met:
Mark Rietveld, Wetenschapswinkel, Wageningen UR, tel. 0317-482138, mark.rietveld@wur.nl of
Henk van Elk, Stichting Goeie Gronde, treelk1@hotmail.com, 0487-516645