Groningen: Interlandse Wetenschapswinkelprijs

10 October 2014, door: Elly Reimerink

Juryrapport Interlandse Wetenschapswinkelprijs 2014

Deel 1: Voor te lezen door de Secretaris, voorafgaand aan de interviewronde met de genomineerden:

Elke twee jaar wordt de Interlandse Prijs Wetenschapswinkels uitgereikt voor het beste onderzoek dat met behulp van een wetenschapswinkel in Nederland of België is uitgevoerd. En binnen de term wetenschapswinkel vallen dan ook zij die een andere naam gebruiken, maar deels hetzelfde werk doen, zoals de Academic Consultancy Training en de Kenniswerkplaats van de universiteit Wageningen.

prijs

De eerste prijs bestaat uit een prachtig beeld voor de winnende winkel, een transparante brug tussen wetenschap en maatschappij, gemaakt door Ymke ter Beek. Het is een wisseltrofee, dus wees er zuinig op. Daarnaast is er een geldbedrag van 500 euro voor de winnende student-onderzoeker. De winnaars van de tweede en derde plaats ontvangen respectievelijk 250 en 125 euro.

De onafhankelijke jury bestaat zoals altijd uit een beleidsmaker, een wetenschapper, een academicus en een student. De leden dit jaar waren:

Professor Jean-Pierre de Greve, die niet alleen astrofysicus en oud-vice rector van de Vrije Universiteit Brussel is, maar ook verantwoordelijk was voor de herintroductie van wetenschapswinkels in België, zo’n 12 jaar geleden.

Lidewij Cornelissen is student aan de TU Eindhoven en was tijdens haar Bachelor actief in de Fysicawinkel, die helaas wegens bezuiniging door de TU is gesloten

Ties Bos is adviseur van patiëntenorganisaties bij PGO support in Utrecht en heeft als opdrachtgever bv met de wetenschapswinkel Tilburg gewerkt.

Vanuit het Rathenau-instituut in Den Haag, dat adviezen over wetenschap en maatschappij geeft aan onder andere de Tweede Kamer, is Leonie van Drooge jurylid. Zij was zelf ooit actief in de Chemiewinkel in Amsterdam.

De jury staat onder voorzitterschap van professor Jacques Wallage, die we kennen als oud Burgemeester van Groningen, maar die daarvoor als Staatsecretaris van Onderwijs ook al betrokken was bij de wetenschapswinkels. Hij is nu bijzonder hoogleraar Integratie en Openbaar Bestuur en heeft daarnaast een aantal andere functies.

Ikzelf ben Henk Mulder en ik werk bij de Wetenschapswinkel van de Bètafaculteit; ik treed op als secretaris van de jury en heb geen stemrecht (dus dat u niet denkt van ‘o, daarom zijn er twee Groningse projecten genomineerd’;-)

De jury let bij het beoordelen op de typische kenmerken van een geslaagd wetenschapswinkel­project. Het project moet niet alleen wetenschappelijk knap zijn, maar ook nog eens van maatschappelijk belang én nuttig zijn. Alleen maatschappelijk relevant onderzoek is dus niet voldoende. Daarnaast streven wetenschapswinkels ook een maatschappelijke bewustwording na van hun student-onderzoekers, en dat leereffect neemt de jury dus ook mee in haar beoordeling.

En dan krijg je als jury dus 14 onderzoeken toegezonden die je op deze drie criteria moet gaan scoren. 14 onderzoeken die allemaal anders zijn; klein, groot; individueel of in een groep gemaakt, van 3e jaars tot eindscriptie; sociologie, chemie… En allen op hun eigen manier zijn al deze onderzoeken prachtig en zijn ze een mooi blijk van hoe belangrijk het toch is dat er zoiets als een wetenschapswinkel bestaat. Gelukkig kreeg de jury naast de rapporten ook het commentaar van begeleiders en de betrokken maatschappelijke organisatie erbij. En daarmee werd het maken van keuzes toch wel wat makkelijker.

Hoe ging de jury nu te werk? De juryleden maakten eerst voor zichzelf een mogelijke top 3 van winnaars. Die legden we naast elkaar en zo bleven er van de 14 onderzoeken die waren ingediend nog 9 over op de short list. In een juryvergadering bespraken we die, waarbij het behoorlijk in detail ging; over maatschappelijk belang, onderzoeksmethoden en leereffecten. Hieruit volgde de nu genomineerde top 3. Waarbij de derde plaats ex-aequo aan twee projecten zal worden toegekend, omdat de jury daar echt geen onderscheid meer kon maken.

Voordat de vier genomineerden door Cunera van Selm worden geïnterviewd, waarna de jury-voorzitter de prijzen zal uitreiken, wil ik eerst nog ingaan op de tien projecten die niet genomineerd zijn. Ook deze projecten zijn namelijk van hoge kwaliteit en laten in al hun diversiteit zien waarom wetenschapswinkels nog steeds zo’n nuttige rol spelen in ons Hoger Onderwijs systeem.

De wetenschapswinkel van de bètafaculteit Groningen deed onderzoek naar de verstening van tuinen in steden; wat de jury daarbij opviel is dat de studente dit probleem eigenlijk relativeert en zo laat zien dat je als academicus onafhankelijk bent van de opdrachtgever. De wetenschapswinkel economie en bedrijfskunde in Groningen liet duidelijk zien hoeveel studenten van elkaar kunnen leren in een project, zeker als ze uit verschillende culturen komen, en hoe belangrijk zo’n project is voor hun eigen ontwikkeling – naast het belang voor de ontwikkelingsorganisatie waarvoor zij het project uitvoerden. De wetenschapswinkel Geneeskunde en Volksgezondheid in Groningen deed onderzoek naar de ‘no show’ in de verslavingszorg. Hierbij heeft de studente bij een lastige doelgroep toch veel respondenten gevonden en aangeven dat problemen ook aan niet van tevoren verwachte factoren te wijten kunnen zijn; de opties voor vervolgonderzoek worden goed aangegeven.

De wetenschapswinkel in Wageningen deed onderzoek naar de gevolgen van ontgrondingen, waarbij zij goed voortbouwt op eerdere onderzoeken; een gedegen en breed onderzoek, waarbij veel actoren met respect voor hun belangen werden betrokken en dat erg goed is opgeschreven. De betrokken partijen voelen zich hierdoor gesterkt om in het maatschappelijke krachtenveld te opereren. Het andere door de wetenschapswinkel Wageningen genomineerde project, een studie naar een netwerk ter bevordering van internationale samenwerking, Participand, viel de jury op door het knap gebruik van Aktie-onderzoek, waarbij de betrokkenen zelf mede vorm konden geven aan het proces; een mooie prestatie van de betrokken student.

Ook twee andere afdelingen van de Universiteit Wageningen leverden elk een project aan. De Academic Consultancy Training deed een onderzoek naar de mogelijkheden voor een duurzame stadstuin in Arnhem; dit leverde een gedegen, concreet en ook heel mooi visueel verslag, dat de basis biedt aan een volgende studentgroep om een echt ontwerp te maken. De Kenniswerkplaats diende een technisch hulpmiddel in om een dorpsenergieplan op te stellen: de Touch Table (een grote iPad op wielen). Ook hierbij valt weer op hoeveel studenten kunnen leren in een multi-cultureel groepsproject, waarbij de sessies met de stakeholders ook heel netjes zijn opgezet.

Naast het genomineerde project deed de Universiteit Twente een onderzoek naar mobiele oplossingen voor mondzorg op locatie, waarbij tandartsen en mondhygiënisten bij mensen thuis hun werk goed kunnen doen. Een goed rapport voor de gebruiker waarin alle keuzes enorm inzichtelijk worden gemaakt. Dit ontlokte een van de juryleden de uitspraak ‘als ik ooit iets wil laten ontwerpen dan bel ik Alex Wesselink’.

De Universiteit van Antwerpen nomineerde een onderzoek naar de mogelijke rol van hulpverleners bij het disclosure proces van mensen met HIV. Een uiterst gevoelig onderwerp, waar de studente zeer zorgvuldig mee omging en enkele concrete aanbevelingen over kon geven. Daarnaast weer een voorbeeld waar de wetenschapswinkel goed voortbouwt op eerder onderzoek rond dit thema, dat vorige keer de tweede prijs won.

De wetenschapswinkel van de Vrije Universiteit Brussel, ten slotte, diende naast hun genomineerde project een onderzoek in naar cruciale factoren in de zoektocht naar werk voor een startende acteur. Omdat de privacy wetgeving tegenzat, moest de studente op creatieve manier respondenten werven. Zij slaagde daarin en kon zo een duidelijk rapport opstellen dat als eye-opener fungeert en gebruikt wordt in de discussie met de opleidingen.

Ik geef nu het woord aan Cunera van Selm en de vier genomineerden.

Zij zullen zich nu kort aan u voorstellen, waarna de voorzitter van de jury straks de prijswinnaars bekend zal maken.

=======

Deel 2: Voor te lezen door de jury-voorzitter, na de interviews met de genomineerden

De jury was aangenaam verrast door de verscheidenheid enerzijds, en de degelijke kwaliteit anderzijds. De voorliggende onderzoeken tonen nogmaals aan dat een wetenschapswinkelproject een duidelijke meerwaarde oplevert in de leerervaring voor de betrokken studenten. Van alle goede appels en peren die de jury heeft beoordeeld kunnen er eigenlijk maar drie een prijs winnen. Zoals al is gezegd zullen we dit jaar echter twee derde prijzen uitreiken. En om u niet nog langer in spanning te laten zullen we met die twee projecten beginnen

De jury kent één van de twee derde prijzen toe aan het project van de Universiteit Twente, voor het voorlopig ontwerp van het Natuurhus Almelo door Casper Conradi. Het is mooi om te zien hoe een relatief kort project, van officieel slechts 10 studiepunten, toch zo’n impact kan hebben – dat zal wellicht ook te maken hebben met de vele extra uren die Casper erin heeft gestoken. De wetenschapswinkel roemt je zelfwerkzaamheid en de manier waarop je stakeholders wist te enthousiasmeren. Ook hield je volgens hen een flitsende presentatie voor pers, politici en ondernemers, waarbij je je als volleerde expert door alle vragen heensloeg. Je begeleider is vol lof over de duidelijke onderbouwing en weergave van alle denkstappen; je hebt in dit korte project toch goed gestructureerd het hele ontwerpproces doorlopen.

Casper, de jury vond dat je bij deze ontwerpende manier van onderzoeken je je praktische vaardigheden goed combineerde met je academische kwaliteiten. Wij waren erg te spreken over de professionele adviesrol die je hebt gespeeld, waarmee je bijvoorbeeld de oorspronkelijke ideeën van de opdrachtgever, over het Earthship, samen met hem hebt bijgesteld – je nam de opdrachtgever mee langs zijn keuzes en de consequenties daarvan en zette alles netjes op een rijtje. Uit het verslag blijkt dat je goed contact bleef houden met de opdrachtgever en dat je goed met alle randvoorwaarden kon omgaan. Je maakte het voorlopig ontwerp uiterst visueel, zelfs met een virtuele rondgang. Maar het is ook van feiten en cijfers voorzien, waardoor het voor de opdrachtgever mogelijk werd om verder te werken aan het definitief ontwerp. Die was dus echt heel blij met je!

De andere derde prijs is door de jury toegekend aan een heel ander type onderzoek, namelijk het project van de Wetenschapswinkel van de Vrije Universiteit Brussel, ten behoeve van dakloze vrouwen in de nachtopvang van Gent, door Esther van Lit. De wetenschapswinkel is enthousiast over je initiatief en je inzet en strakke planning; je communiceerde ook goed met alle betrokkenen. Je begeleider is vol lof over je scherpe analyses en de relevante aanbevelingen, terwijl je toch door de omstandigheden vaak je onderzoeksopzet hebt moeten aanpassen.

Esther, de jury was ook bij jou enthousiast over de adviserende rol die je op je nam. Dit was duidelijk meer dan alleen onderzoek. Onderzoek dat overigens wetenschappelijk heel solide werd uitgevoerd, met enkele diepte interviews en een gegevens-analyse van een paar duizend gebruikers. Mede door te verwijzen naar buitenlandse good practices kon je sociaal-robuuste aanbevelingen doen, waardoor dit meer werd dan enkel een sociologisch theoretisch onderzoek. De opdrachtgever was blij met de mix van kwalitatief en kwantitatief onderzoek, en heeft een aantal knelpunten inmiddels aangepakt. Je bent volgens de jury gemotiveerd en betrokken in dit onderwerp gedoken (je hebt zelfs als vrijwilligster in de opvang gewerkt) en je hebt met veel doorzettingsvermogen veel geleerd van dit onderzoek met een kwetsbare en lastig te onderzoeken doelgroep, die je met veel respect benaderd hebt.

Daarmee is het nu duidelijk dat de wisseltrofee dit jaar in Groningen blijft. De bèta wetenschapswinkel zal deze nu moeten afstaan aan een van zijn collegawinkels.

Ik zal nu eerst de 2e prijs bekendmaken.

De jury kent de tweede prijs toe aan te project van de Wetenschapswinkel Taal, Communicatie en Cultuur van de Rijksuniversiteit Groningen, voor het project Dicht bij huis. De jeugdherinneringen van de Groningse illustrator Cornelis Jetses; uitgevoerd door Bob Verschoor.

De wetenschapswinkel kent geen student die zoveel voor elkaar heeft weten te krijgen als Bob. Je was betrokken bij het hele proces, werkte met professionals en vrijwilligers, en verdiepte je in beeldrechten, uitgevers, fondsen, archieven en musea. Je begeleider stelt dat jouw werk de tekst van Jetses een meerwaarde geeft, die inzicht biedt in 19e eeuwse maatschappelijke processen, de stedelijke ontwikkeling in Groningen en de modernisering van ons onderwijs. Je koppeling tussen de jeugdherinneringen van Jetses en terugkerende elementen in zijn werk was overtuigend en verrijkt de bestaande literatuur over hem.

De jury vindt het knap hoe je een publiekspublicatie niet alleen uitstekend formuleert maar ook goed wetenschappelijke verantwoordt. Hoewel dit geen project was in de categorie van wereldvrede en gezondheid voor iedereen, vonden we toch dat dit project belangrijk is om te begrijpen hoe er in de tijd van Jetses werd geleefd. Je geeft hiervan een buitengewoon scherpe foto, waarin de lucht van de straat je tegemoet straalt. Door de tentoonstelling krijgt je werk ook extra impact. Van het realiseren van dit werk heb je enorm veel kennis en vaardigheden geleerd en we hebben het idee dat je er echt het maximale uit hebt gehaald. De opdrachtgevers zijn trots op de tentoonstelling en het boek, waar veel mensen van zullen genieten!

En met de toekenning van de 2e prijs was het natuurlijk al duidelijk wie de 1e prijs heeft gewonnen.

De jury feliciteert dan ook de Wetenschapswinkel Geneeskunde en Volksgezondheid van de Rijksuniversiteit Groningen met de eerste prijs, de Interlandse Wetenschapswinkelprijs 2014, voor het project Mantelzorgers, mindfulness en kwaliteit van leven, van Sanny Kappen.

Sanny, volgens de wetenschapswinkel heeft jouw grondige manier van onderzoek doen sterk bijgedragen aan de spin-off ervan. Je begeleidster vanuit je studie was vol lof over hoe je in korte tijd zelfstandig en enthousiast dit project goed hebt uitgevoerd. Beiden vonden dat je op goede wijze de theorie en de praktijk verbond. Door jouw positieve houding en je inzet kreeg je ook medewerking van de toch al zwaar belaste mantelzorgers, hetgeen natuurlijk uitermate belangrijk is voor de kwaliteit van je onderzoek.

De jury kon zien dat je in dit onderzoek sterk gegroeid bent en veel hebt geleerd. We waren zeer te spreken over je duidelijke methode en de grote groep respondenten. Door deze serieuze en degelijke aanpak voorkom je ook mogelijke kritiek op de uitkomsten die er had kunnen zijn omdat jouw onderzoek ook van financieel belang is voor de verzorgers van deze trainingen; een van de opdrachtgevers was immers behalve mantelzorger ook trainer. De jury vindt het maatschappelijk belang van je onderzoek uitermate groot; er komen in Nederland steeds meer mantelzorgers. Het is fijn dat jij dan een zodanig goed onderzoek doet dat een zorgverzekeraar de stap durft te maken deze training in een aanvullend pakket te verzekeren. Dit is zeker mede een verdienste van de wetenschapswinkel die dit alles mogelijk heeft gemaakt en voor veel connecties en publiciteit heeft gezorgd. Een knallende impact, waar alle betrokkenen uitermate blij mee zijn, en die de last van de vele mantelzorgers in Nederland wat dragelijker gaat maken.